دوستان عزيز ميخوام براتون مطالبي در باره گويش ونگارش پهلوي بنويسم.
اين مطالب رو از سايت؛كتاب ويا منبع خاصي كپي نكردم؛اينها تراوش ذهن خودمه كه در اختيارتون قرار ميدم.شايد بپرسيد كه اين اطلاعات رو از كجا اوردم؟
من خودم يك پهلوي هستم!!!
شايد اولين چيزي كه با شنيدن اين كلمه به ذهنتون برسه شاهنشاه فقيد ايران و مرحوم پدرشون باشه.ولي تاريخچه پهلو به معناي دامنه كوه به دوران تمدت طلايي ايران و حتي قبل از اون ميرسه.يعني زماني كه اقوام اريايي در دامنه كوهها مستقر شدند.اوج گسترش اين گويش در زمان ساسانيان بود.در ان زمان بيشتر مناطق ايرنه(ايران)به اين گويش تكلم ميكردند.
برخي معتقدند خط پهلوي از روي خط ارامي و در زمان هخامنشيان ابداع شده و دليل ابداع ان را كتابت دشوار خط ميخي ميدانند.
نوشتار پهلوي بصورت مقطع و جدا از هم از راست به چپ تحرير ميشده.
خط پهلوي در زمان اشكانيان داراي اشكالاتي بود كه در زمان ساسانيان ان اشكالات رفع گرديد.
اين خط داراي25 حرف است.7 حرف ان در تلفظ شبيه به هم است(مانند س؛ص؛ث در فارسي رايج فعلي)در زمان ساسانيان براي نگارش اوستا از نمونه ويرايش شده پهلوي تحت عنوان خط اوستايي استفاده شد.اين خط به دين دبيره معروف شد.
دين دبيره 44 حرف دارد وبه علت سهولت در خواندن و نوشتن هم اكنون در زمره كاملترين خطوط قرار دارد.
مردمان ايران زمين سالها به اين گويش تكلم ميكردند .دامنه گسترش اين گويش از اتر پاتاكان(اذزبايجان)تا پارس(شيراز وهمدان وخوزستان كنوني)بود.
اولين نشانه هاي زوال در زمان حمله اعراب(در زمان خليفه ثاني)روي داد .ولي همچنان درمناطقي كه از حمله اعراب در امان بود رواج داشت.
اصل زوال پهلوي در زمان استيلاي تركان رخ داد.چرا كه حاكمان ترك مردم را مجبور به تكلم به زبان تركي نمودند.توضيح اينكه زباني كه هم اكنون اذري نام گرفته در واقع همان تركي است كه به اشتباه اذري ناميده ميشود.با اين تفاسير همچنان مناطقي از ايران زمين كه به علت كوهستاني وصعب العبور بودن از تاراج تركان در امان بود رواج داشت.
از جمله اين مناطق كه تا به امروز اين گويش پاك را در بطن خود حفظ نموده اند ميتوان از شاهرود در اذربايجان(اردبيل كنوني)رودباروتالش در گيلان؛طارم در زنجان؛و مناطقي در همدان وگنجه ومغان(در جمهوري اذربايجان) و تاكستان در قزوين نام برد.
در ميان اين مناطق شهر كلور (kolur)در منطقه شاهرود با تمدني كهن (هفت هزار سال)بيشتر از ديگر مناطق اين گويش را در خود حفظ كرده است بصورتي كه هم اكنون در اين منطقه و روستا هاي اطراف به پهلوي تكلم ميكنند.
شايد به ماسوله اين دهكده زيباي شمالي كشور سفر كرده ايد .جالب است بدانيد كه مردم پاك ان ديار هم از پاسداران گويش پهلوي هستند!
در مناطق پهلو زبان اكثرا براي نامگذاري بر اماكن و اشخاص از اسامي و اصطلاحات پهلوي استفاده ميشود.
در زمان صفويه بالاجبار مذهب شيعه جاي ايين زردشتي را گرفت و مردمان اين ديار به اين مذهب گرويدند.بصورتي كه اكثر مناطق پهلو زبان در حال حاضر شيعه هستند به استثناي مناطقي در تالش و رضوانشهر در گيلان كه سني مذهبند.
متاسفانه در سالهاي اخير اين گويش در خطر انقراض قرار دارد.
لازم به ذكر است كه لحجه ها در مناطق مختلف با هم تفاوت اندكي دارد.ولي ريشه تمام لحجه ها همان گويش پهلوي است.
به عنوان مثال كلمه سفيد در پهلوي اسپي در زردشتي اسپيد و در فارسي سپيد تلفظ ميشود
يا سگ(حيوان)در پهلوي اسبه در تالشي سبه ودر زردشتي سگبه تلفظ ميشود.
با اين همه خوشحالم كه من و خانواده ام بخصوص پدر بزرگوارم به اين گويش تكلم ميكنيم و به ان عشق مي ورزيم.
در پايان سخن از اينكه وقت گرانبهاي خود را صرف كرديد تا دانسته اي بر دانايي خود بيفزاييد متشكرم و با فرازي از اوستا كه از زبان پهلوي ترجمه شده سخن را پايان ميدهم.
اهورا مزدا به اسپنتمان زرتشت گفت:اي اسپنتمان؛هنگاميكه مهر دارنده دشتهاي فراخ را بيافريدم؛اورا در شايسته ستايش بودن.در سزا او را نيايش بودن؛مساوي با خود من كه اهورا مزدا هستم بيافريدم
خداوند اهورا مزدا بخشايشگر است و كسي را در اتش خشم نميسوزاند!!!
_________________